نيكى كه انجام مىدهى از تو اولى هستم ، و تو نسبت به كارهاى بدى كه مرتكب مىشوى از من اولى هستى » . و در پايان آيه براى بيدار كردن گمراهان و تقويت روحيه هدايت يافتگان اين دستور عمومى را صادر مىكند در روى زمين سير كنيد و آثار گذشتگان را كه بر صفحه زمين و در دل خاك نهفته است بررسى نمائيد و ببينيد سرانجام كار كسانى كه آيات خدا را تكذيب كردند به كجا كشيد « ( * ( فَسِيرُوا فِي الأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ ) * ) . اين تعبير خود دليل زنده اى بر آزادى اراده انسان است ، چرا كه اگر هدايت و ضلالت اجبارى بود ، سير در ارض و مطالعه حالات پيشينيان بيهوده بود ، و اين دستور خود تاكيدى است بر اينكه سرنوشت هيچكس به طور اجبارى قبلا تعيين نشده است بلكه بدست خود او است . قرآن مجيد درباره « سير در ارض » و مطالعه آثار پيشينيان بحثهاى فراوان و جالبى دارد كه ما در جلد سوم تفسير نمونه ذيل آيه 137 سوره آل عمران مشروحا بيان كرديم ( به جلد سوم صفحه 102 مراجعه فرمائيد ) . در آخرين آيه مورد بحث ضمن دلدارى به پيامبر ص تاكيد مىكند كه سرانجام كار اين گروه گمراه و لجوج به جايى مىرسد كه هر قدر « بر هدايت آنها حريص باشى و تلاش كنى فايده اى ندارد زيرا خداوند كسى را كه گمراه كرد هدايت نمىكند » ! ( * ( إِنْ تَحْرِصْ عَلى هُداهُمْ فَإِنَّ اللَّه لا يَهْدِي مَنْ يُضِلُّ ) * ) . « و براى آنها هيچ يار و ياورى نيست » ( * ( وَما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ ) * ) . « تحرص » از ماده « حرص » به معنى طلب كردن چيزى با جديت و كوشش است ! . بديهى است اين جمله در حق همه منحرفان نيست ، زيرا وظيفه پيامبر ص